Rynek private equity / venture capital w Polsce w 2004 roku [1]

 

Rok 2004, rok wstąpienia Polski do Unii Europejskiej przyniósł pewne sygnały ożywienia na rynku private equity / venture capital, którego efekty są widoczne w 2005 roku. Działające na polskim rynku firmy zarządzające funduszami pozyskały 1,4 mld PLN (303 mln EUR)[2] na inwestycje w kolejnych latach. Środki te będą inwestowane przede wszystkim, choć nie tylko, w Polsce, bowiem pozostaje ona największym rynkiem private equity w Europie Środkowo-Wschodniej, rynkiem o dużym potencjale wzrostu. Należy podkreślić, że środki te będą inwestowane w spółki przez kilka najbliższych lat, a zatem w  2004 roku ich wpływ na poziom inwestycji nie był jeszcze widoczny.

 

Inwestycje PE/VC w Polsce w 2004 roku zmniejszyły się w stosunku do 2003 roku. Wyniosły 610 mln PLN (134 mln EUR), co stanowiło spadek o prawie 22% w porównaniu z 2003 r., kiedy odnotowano 779 mln PLN (177 mln EUR). Większość inwestycji trafiła do spółek dojrzałych finansując transakcje wykupowe. Po raz pierwszy od wielu lat nie było inwestycji w spółki we wczesnym etapie rozwoju.

 

Spadek inwestycji na polskim rynku wynika częściowo ze zwiększenia aktywności inwestycyjnej w Bułgarii. Większość funduszy działających w Polsce to fundusze regionalne, a w 2004 roku kilka z nich zaangażowało swe środki w dwie wielkie transakcje na bułgarskim rynku. W efekcie polskie firmy zarządzające funduszami zainwestowały w 2004 roku 589 milionów PLN (130 milionów EUR) - tyle samo, co w roku ubiegłym – jednak zaledwie 63% tej kwoty w Polsce, resztę zagranicą, przede wszystkim właśnie w Bułgarii. Spodziewamy się jednak, że w 2005 roku fundusze skoncentrują większą część swych inwestycji na rynku polskim.

 

EVCA prezentuje dane w dwóch przekrojach: rynkowym i branżowym, które przedstawiamy poniżej.

Firmy zarządzające funduszami, zarówno polskie, jak i zagraniczne, zainwestowały na polskim rynku w 2004 roku inwestycji łącznie 610 mln PLN, czyli 134 mln EUR. Odnotowano zatem spadek aktywności inwestycyjnej o 22% wobec 2003 r., gdy inwestycje wyniosły 779 mln PLN, tj. 177 mln EUR.

 

Tendencja funduszy do inwestowania w dojrzałe spółki utrzymuje się wciąż na polskim rynku, podobnie jak w całej Europie. Największym zainteresowaniem inwestorów cieszyły się refinansowanie i wykup od poprzednich właścicieli, na które fundusze przeznaczyły w 2004 r. aż 67% wszystkich zainwestowanych kapitałów. Pozostałe 33% kapitałów trafiło do spółek w fazie dynamicznego wzrostu, nie odnotowano natomiast żadnych inwestycji na wczesnych etapach rozwoju przedsiębiorstw (zasiew i start). W 2003 roku inwestycje w spółki dojrzałe stanowiły 76%, 23% środków sfinansowało ekspansję firm, a 2% kapitałów zasiew i start.

 

Wykres 1: Podział inwestycji pod względem etapu rozwoju spółki, 2003-2004

Źródło: EVCA

 

 

Wyraźnie widać na polskim rynku niedostatek inwestycji we wczesnych etapach rozwoju firm, nie ma bowiem funduszy działających w tym segmencie rynku. Istnieje zatem potrzeba tworzenia instytucjonalnych warunków do powstawania nowych funduszy. Inicjatywy rządowe zmierzające do wsparcia nowopowstających funduszy zalążkowych mogą być początkowym krokiem na tej drodze.

 

Kwota dezinwestycji, którą podajemy poniżej zgodnie z metodologią EVCA, wyliczona została po koszcie nabycia spółek, których akcje zostały w danym roku sprzedane, a nie jako suma przychodów uzyskanych ze sprzedaży tych akcji. Stąd zmniejszenie kwoty wyjść nie musi oznaczać, że mniej środków wpłynęło do inwestorów. I tak, w 2004 roku fundusze wyszły ze spółek, w które zainwestowały wcześniej 389 mln PLN (86 mln EUR), w 2003 roku kwota wyjść wyniosła  476 mln PLN (108 mln EUR).

 

Najwięcej, bo 31% wartości wyjść, 119 mln PLN (26 mln EUR), zrealizowano poprzez sprzedaż inwestorowi strategicznemu i niewiele mniej - 28%, 108 mln PLN (24 mln EUR) poprzez giełdę. Wartość inwestycji spisanych w straty była w 2004 znacznie wyższa niż w roku 2003 i wyniosła 20% całości - 77 mln PLN (17 mln EUR). Natomiast sprzedaż udziałów grupie menedżerskiej i/lub dotychczasowym właścicielom dotyczyła zaledwie 6% wartości wszystkich zrealizowanych wyjść - 24 mln PLN (5,4 mln EUR), podczas gdy w 2003 r. była to najpopularniejsza metoda wychodzenia z inwestycji.

 

Wykres 2: Wyjścia z inwestycji na polskim rynku PE/VC, 2004

Źródło: EVCA

 

 

Dane przedstawione w tej części obejmują działalność firm zarządzających funduszami private equity, które mają siedzibę w Polsce, a inwestują zarówno w Polsce, jak i za granicą, przede wszystkim w Europie Środkowej i Wschodniej. Firmy te w 2004 roku zainwestowały łącznie kwotę 589 mln PLN (130 mln EUR). Oznacza to utrzymanie aktywności inwestycyjnej na poziomie z 2003, przy czym zmieniły się wyraźnie kierunki inwestowania. W 2003 r. całość inwestycji zrealizowano na polskim rynku, zaś w 2004 r. jedynie 63% (370 mln PLN; 81,5 mln EUR). Spadek inwestycji na polskim rynku wynika częściowo ze zwiększenia aktywności inwestycyjnej w Bułgarii. Większość funduszy działających w Polsce to fundusze regionalne, a w 2004 roku kilka z nich zaangażowało swe środki w dwie wielkie transakcje na rynku bułgarskim.

 

Wykres 3: Inwestycje polskich firm zarządzających funduszami, 2003-2004

Źródło: EVCA

 

Inwestycje funduszy są coraz większe i stąd wynika zmniejszenie liczby sfinansowanych spółek z 48 w 2003 r. do 34 w 2004 r. Średnia wartość inwestycji na 1 spółkę wyniosła 17,3 mln PLN (3,8 mln EUR) w 2004 r., w porównaniu z 12,2 mln PLN (2,77 mln EUR) w 2003 roku. Fundusze, zarówno w Europie, jak i w Polsce, preferują duże przedsięwzięcia inwestycyjne. Dla porównania, średnia wielkość inwestycji na 1 spółkę w Europie wzrosła z 3,9 mln EUR w 2003 r. do 5,3 mln EUR w 2004 r.

 

 

Struktura branżowa inwestycji PE/VC jest zróżnicowana – portfele funduszy zawierają spółki produkcyjne, handlowe i usługowe. W 2004 roku nadal największym zainteresowaniem cieszyła się branża telekomunikacyjna i mediów. Polskie firmy private equity zainwestowały tu 200 mln PLN (44 mln EUR), co stanowi prawie 34% wszystkich inwestycji (30% w 2003 r.). Warto zauważyć, że całość inwestycji w wysokie technologie przypada właśnie spółkom z branży telekomunikacyjnej. Największe różnice widać w branży dóbr konsumpcyjnych, gdzie inwestycje wyniosły jedynie 24 mln PLN (5 mln EUR) wobec 149 mln PLN (34 mln EUR) w 2003 r. Stałą popularnością cieszą się spółki świadczące usługi finansowe, w które zainwestowano 98 mln PLN (22 mln EUR) w 2004 i 138 mln PLN (32 mln EUR) w 2003 r.

 

Tabela 1: Struktura branżowa inwestycji PE/VC w Polsce 2003-2004

W tys. PLN	2003				2004
	Kwota inwestycji	%	Liczba spółek	%	Kwota inwestycji	%	Liczba spółek	%
Telekomunikacja / Media	173 719	29.7	13	27.1	199 306	33.8	6	17.6
Informatyka	523	0.1	1	2.1	0	0.0	0	0.0
Elektronika – inne	6 858	1.2	1	2.1	0	0.0	0	0.0
Biotechnologia	0	0.0	0	0.0	0	0.0	0	0.0
Medycyna	27 082	4.6	2	4.2	4 770	0.8	1	2.9
Energia	30 419	5.2	1	2.1	16 626	2.8	1	2.9
Dobra konsumpcyjne	148 959	25.4	7	14.6	23 835	4.0	5	14.7
Produkty i usługi przemysłowe	0	0.0	0	0.0	943	0.2	2	5.9
Chemia i gospodarka materiałowa	7 826	1.3	1	2.1	10 202	1.7	6	17.6
Automatyka przemysłowa	0	0.0	0	0.0	0	0.0	0	0.0
Produkcja – inne	17 247	2.9	6	12.5	77 790	13.2	2	5.9
Transport	5 425	0.9	1	2.1	4 285	0.7	1	2.9
Usługi finansowe	138 605	23.7	5	10.4	97 767	16.6	7	20.6
Usługi – inne	6 388	1.1	1	2.1	48 600	8.2	1	2.9
Rolnictwo	150	0.0	1	2.1	2 367	0.4	1	2.9
Budownictwo	8 780	1.5	4	8.3	103 067	17.5	1	2.9
Inne	13 581	2.3	4	8.3	0	0.0	0	0.0
Inwestycje ogółem	585 561	100	48	100	589 558	100	34	100
High-tech ogółem	181 105	30.9	15	31.3	199 306	33.8	6	17.6

Źródło: EVCA

W 2004 r. fundusze zakończyły 41 inwestycji, sprzedając udziały lub akcje o wartości początkowej 402 mln PLN (w 2003 roku fundusze wyszły z 60 inwestycji o łącznej wartości 506 mln PLN). Najczęściej nabywcą był inwestor strategiczny – w ten sposób zrealizowano ponad 30% wartości wszystkich wyjść (124 mln PLN, czyli 27 mln EUR), co stanowi wyraźny wzrost wobec roku 2003, kiedy inwestorzy strategiczni nabyli jedynie 9% całości (47 mln PLN, czyli 11 mln EUR). 27% (109 mln PLN i 24 mln EUR) wartości dezinwestycji zrealizowano w drodze oferty publicznej  wobec 22% (109 mln PLN i 25 mln EUR) w 2003 roku. Ponad 19% wartości, czyli 78 mln PLN (17 mln EUR) początkowej inwestycji spisano w straty (12%; 62 mln PLN; 14 mln EUR w 2003 r.). Jedynie 10%, czyli 40 mln PLN (9 mln EUR) nabyli dotychczasowi właściciele lub menedżerowie, przy czym warto przypomnieć, że w 2003 r. tą metodą zrealizowano prawie 30% wartości wyjść, 151 mln PLN (34 mln EUR).

Wykres 4: Dezinwestycje polskich firm zarządzających funduszami w okresie 2003-2004

Źródło: EVCA

W 2004 r. polskie firmy zarządzające funduszami pozyskały aż 1,4 mld PLN (303 mln EUR) i jest to kwota zbliżona do poziomu z - rekordowego pod tym względem - roku 2000. Dla porównania, w roku 2003 fundusze zgromadziły jedynie 112 mln PLN (26 mln EUR). Tak znaczna kwota zdobyta na nowe inwestycje powinna przynieść widoczny wzrost aktywności inwestycyjnej funduszy w kolejnych latach.

 

Warto zauważyć, że aż 99,9% środków pochodziło ze źródeł zagranicznych (w tym w 74% europejskich), głównie funduszy emerytalnych (prawie 53%), banków (36%) oraz firm ubezpieczeniowych (9,5%). Udział krajowych źródeł finansowania jest niestety wciąż znikomy – dla rozwoju rynku ta kwestia wymaga pilnego rozwiązania. Dla porównania, w Europie w 2004, średnio 57% środków zgromadzonych przez fundusze PE/VC pochodziło ze źródeł krajowych.

 

W 2005 roku znów znacznie zwiększy się kwota nowych środków pozyskanych przez regionalne fundusze PE/VC. Powinny one trafić przede wszystkim do Polski, co w ciągu najbliższych 3-4 lat dałoby znaczny wzrost zainwestowanych kwot. Należy jednak pamiętać, że większość funduszy PE/VC działa w całym regionie Europy Środkowo-Wschodniej, będą więc inwestować tam, gdzie znajdą najbardziej atrakcyjne projekty. Dotychczas ok. 25% środków inwestowanych w regionie trafiało do Polski i taki poziom inwestycji powinien w najbliższym czasie zostać utrzymany.

---